Op weg naar rechtseenheid inzake het pleitbare standpunt?

Hoe kan het dat hetzelfde pleitbare standpunt langs de maatstaf van het strafrecht een strafbare gedraging oplevert, terwijl datzelfde standpunt gelegd langs de maatstaf van het bestuurlijke boeterecht niet tot beboeting leidt. Het directe gevolg hiervan is dat de bestraffing van de belastingplichtige afhankelijk wordt van het forum dat zijn gedraging toetst.

Verschillend denken

De oorzaak is natuurlijk dat de strafrechter en de fiscale rechter verschillend denken. Niet zo zeer over wat een pleitbaar standpunt is, maar wel over de vraag of relevant is of de belastingplichtig op het moment van het doen van zijn aangifte daadwerkelijk dit pleitbare standpunt huldigde. In het strafrecht is dat vereist om succesvol een beroep te kunnen doen op de pleitbaarheid van het standpunt, in het fiscale bestuursrecht niet. Een subjectieve versus een objectieve benadering, althans zo wordt dit verschil algemeen geduid in de literatuur.

Conclusie A-G Wattel

In de fiscale literatuur gaan echter ook stemmen op om het pleitbaar standpunt te subjectiveren. Een benadering waarbij het objectieve karakter wordt behouden volgt uit de recente conclusie van Advocaat-Generaal (A-G) Wattel van 25 augustus 2016 (ECLI:NL:PHR:2016:897). De A-G concludeert daarin dat in beginsel een objectief pleitbaar standpunt uitgangspunt is voor de belastingkamer van de Hoge Raad. Dit doet volgens hem ook recht aan de omstandigheid dat partijen op elk moment van de procedure nieuwe argumenten voor hun standpunten mogen aandragen.

Tegelijkertijd nuanceert de A-G de 'objectieve' beoordeling van het beroep op het pleitbare standpunt door te stellen dat een pleitbaar standpunt afwezig is (ook in objectieve zin) als blijkt dat de belastingplichtige er feitelijk een onpleitbaar standpunt op nahield. Kortom, een belastingplichtig die bewust een onjuist standpunt inneemt in zijn aangifte wordt niet gered als later blijkt dat het standpunt in de aangifte om andere redenen pleitbaar is te maken.

Ideeën Kors

Een volgende impuls in de discussie over dit leerstuk wordt gegeven door het recent verschenen proefschrift van dr. mr. M.M. Kors, 'Pleitbaar standpunt in het fiscale boete- en strafrecht'. In haar proefschrift wordt de problematiek aan de hand van de vergelijking tussen de toepassing in het strafrecht en het fiscale boeterecht uiteengezet. Kors stelt voor dat als een standpunt naar objectieve maatstaven pleitbaar is, dat slechts tot straffeloosheid kan leiden als de belastingplichtige meende juist aangifte te doen dan wel meende een pleitbaar standpunt in te nemen.

De ideeën van Kors zijn een welkome aanvulling op de discussie. Het is nu afwachten of de Hoge Raad de toegeworpen handschoen oppakt, bijvoorbeeld in de zaak waarin A-G Wattel heeft geconcludeerd. Van belang voor de praktijk is dat als de Hoge Raad dat doet en sprake is van een nuancering van het objectieve karakter van het pleitbare standpunt dat directe gevolgen kan hebben. De jurisprudentie heeft directie gelding en wordt niet beperkt door regels omtrent terugwerkende kracht.

Lopende dossiers

Ook voor dossiers die dateren van vóór de uitspraak van de Hoge Raad worden getroffen door deze jurisprudentie. De belastingplichtige en de adviseur moeten dit dus direct betrekken bij lopende dossiers en/of onderzoeken van de Belastingdienst. Daarbij kan ook de Belastingdienst naar aanleiding hiervan in lopende dossiers de vraagstelling zo nodig op deze jurisprudentie toesnijden. Daarmee is natuurlijk nog niet gezegd dat deze informatie ook daadwerkelijk verstrekt hoeft te worden. Ik wijs in dit verband op de nemo tenetur jurisprudentie en de bescherming die uitgaat van het fair play beginsel.

Op 11 mei 2017 verzorgt mr. Peer Caljé de PE-Pitstop Fiscaal Strafrecht. Na afloop van deze cursus beschikt u over een goed begrip van de fiscale delicten en het fiscale strafrecht. > Meer informatie en aanmelden

Filed Under: Blogs, Overige