De economische verschillen tussen huishoudens nemen toe en worden door het belastingstelsel onvoldoende gedempt. In sommige gevallen draagt het stelsel zelfs bij aan deze ontwikkeling. Dit blijkt uit een recente publicatie van het Centraal Planbureau (CPB).
Dit hangt onder meer samen met de uiteenlopende fiscale behandeling van verschillende inkomens- en vermogensvormen, de mogelijkheid om belastingheffing langdurig uit te stellen en het bestaan van diverse ondoelmatige fiscale regelingen. Aanpassingen in het belastingstelsel kunnen helpen om verdere verschillen te beperken, economische verstoringen te verminderen en de welvaart te bevorderen.
De vraag welke mate van ongelijkheid wenselijk is en in hoeverre het belastingstelsel een herverdelende rol moet spelen, is primair politiek van aard. Wel bestaat breed draagvlak voor herverdeling via belastingen.
Huiseigenaren
De verschillen tussen huishoudens nemen op meerdere terreinen toe. Zo groeit het aandeel van het totale inkomen dat naar de hoogste inkomensgroep gaat, terwijl ook vermogensverschillen toenemen, bijvoorbeeld tussen huiseigenaren en huurders en tussen directeuren-grootaandeelhouders en andere werkenden. Indien deze ontwikkeling doorzet, kan dit de kansengelijkheid onder druk zetten, doordat inkomen en vermogen in sterkere mate afhankelijk worden van de sociaaleconomische achtergrond. Dit kan het benutten van talent beperken en negatieve gevolgen hebben voor de brede welvaart.
Hoewel het Nederlandse belastingstelsel op papier progressief is, blijkt in de praktijk dat de hoogste inkomens relatief minder belasting betalen dan de groep daaronder. Dit komt onder meer doordat zij gebruik kunnen maken van structuren, zoals de bv, om belastingdruk te verlagen en heffing uit te stellen. Daarnaast kunnen verschillen ontstaan door fiscale regelingen zoals de hypotheekrenteaftrek en pensioenfaciliteiten, waardoor bij vergelijkbare bruto inkomens aanzienlijke verschillen in netto inkomen optreden.
Hervormingen van het belastingstelsel kunnen bijdragen aan een evenwichtiger uitkomst. Daarbij kan worden gedacht aan het beperken van ondoelmatige regelingen, het verkleinen van verschillen in fiscale behandeling tussen inkomens- en vermogensvormen en het terugdringen van mogelijkheden tot belastinguitstel.
Bron: CPB, 6 mei 2026
Geef een reactie