De AOW en aanvullende inkomensregelingen beschermen ouderen goed tegen armoede, maar de kosten lopen door de vergrijzing fors op. Een ingrijpende hervorming van de AOW is niet nodig, concludeert een interdepartementale werkgroep. Wel ziet zij mogelijkheden om miljarden te besparen door fiscale voordelen voor ouderen te beperken.
Dat blijkt uit het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) Kostbaar goed, waarin de houdbaarheid van de inkomensvoorzieningen voor ouderen is onderzocht. Volgens de onderzoekers bereikt het huidige stelsel zijn belangrijkste doelstellingen: armoede onder ouderen voorkomen en zorgen voor een stabiel inkomen na pensionering.
De meeste ouderen kunnen na pensionering even goed of zelfs beter rondkomen dan daarvoor. Bovendien beschikken veel ouderen over aanzienlijke vermogens, vaak in de vorm van een eigen woning. Naarmate zij ouder worden, nemen hun uitgaven af. Daardoor blijft een deel van het opgebouwde vermogen onbenut.
AOW-uitgaven stijgen naar 5,7 procent van bbp
De vergrijzing zet de overheidsfinanciën onder druk. In 2025 bedroegen de AOW-uitgaven ongeveer € 56 miljard, oftewel 4,7 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Volgens de ramingen stijgt dit aandeel naar 5,7 procent in 2040, een toename van circa € 12 miljard per jaar in prijzen van 2025.
De onderzoekers stellen dat minder collectieve middelen naar ouderen kunnen gaan zonder dat de doelstellingen van het stelsel in gevaar komen. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met de verdeling van lasten tussen generaties.
Fiscale voordelen als eerste aan de beurt
Als de politiek wil besparen, ligt aanpassing van de fiscale regelingen het meest voor de hand. De werkgroep noemt onder meer de vrijstelling van AOW-premie voor gepensioneerden en de ouderenkorting en alleenstaande-ouderenkorting. Deze maatregelen zijn relatief eenvoudig uitvoerbaar. Bovendien kunnen ze zo worden vormgegeven dat ouderen met lage inkomens worden ontzien of er zelfs op vooruitgaan.
Een inkomensafhankelijke AOW of een vermogenstoets wordt juist afgeraden. Dergelijke ingrepen maken het stelsel aanzienlijk ingewikkelder en verhogen de uitvoeringslasten.
Kwetsbare ouderen beter bereiken
Ondanks de gunstige inkomenspositie van ouderen als groep blijven bepaalde groepen financieel kwetsbaar. Het gaat vooral om ouderen met een onvolledige AOW-opbouw en weinig aanvullend pensioen, en ouderen met een jongere partner zonder voldoende inkomen.
De onderzoekers pleiten daarom voor een betere benutting van de Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO). Via proactieve dienstverlening kunnen potentiële rechthebbenden gerichter worden benaderd.
Ook de toepassing van de loonheffingskorting verdient aandacht. Door onduidelijkheid hierover betalen sommige ouderen onbedoeld te veel inkomstenbelasting.
Eenvoudiger partnerbegrip in AOW
Verder moet de uitvoering van de AOW eenvoudiger worden. Vooral het vaststellen van samenlevingsvormen en de dienstverlening aan ouderen met een internationaal arbeidsverleden vragen steeds meer capaciteit van de Sociale Verzekeringsbank.
Een objectief partnerbegrip kan volgens de werkgroep uitkomst bieden. Dat maakt de AOW voorspelbaarder en kan bovendien samenwonen aantrekkelijker maken, waardoor woningen vrijkomen.





Geef een reactie